MikroTik Queue ile Bant Genişliği Yönetimi: Simple Queue, PCQ ve Queue Tree

Kısa cevap: MikroTik’te hız sınırlamanın üç aracı var. IP/kullanıcı başına limit için Simple Queue, adil paylaşım için PCQ, trafik tipine göre önceliklendirme için mangle + Queue Tree. Ve queue’ların “çalışmamasının” bir numaralı nedeni queue değil, fasttrack’tir. Bu yazıda üçünü de kurumsal senaryolarla kuruyoruz.

Örnek ortam: 100/20 Mbps hat, ofis ağı 192.168.10.0/24, misafir ağı 192.168.20.0/24 (ayrı VLAN’da; değilse önce misafir ağı izolasyonunu kurun).

Önce fasttrack gerçeği

Varsayılan yapılandırmadaki fasttrack kuralı, kurulu bağlantı paketlerini CPU dostu bir kestirmeden geçirir; bu paketler queue’lara hiç uğramaz. QoS kurup “çalışmıyor” diyen kurulumların çoğunda queue doğrudur, trafik queue’ya gelmiyordur.

Seçenekleriniz:

• QoS’u ciddi kullanacaksanız: fasttrack kuralını devre dışı bırakın; CPU yükünü izleyin (küçük/orta ofis router’ları genelde rahat kaldırır).
• Yalnız belirli trafiği önceliklendirecekseniz: o trafiği fasttrack kuralından muaf tutun; örneğin VoIP işaretlemesini fasttrack’ten önce yapıp connection-mark ile fasttrack kuralına !voip koşulu ekleyin.

Kontrol: /queue simple print stats sayaçları artmıyorsa trafik queue’ya gelmiyor demektir; ilk bakacağınız yer firewall’daki fasttrack kuralıdır.

Senaryo 1: IP başına hız limiti (Simple Queue)

Muhasebe sunucusunun yedek trafiği hattı yutmasın:

/queue simple add name=yedek-sunucu target=192.168.10.50/32 \
  max-limit=20M/10M comment="yedek sunucusu limit"

max-limit=download/upload biçimindedir (hedefin bakış açısıyla). Simple Queue’lar sırayla işlenir ve ilk eşleşen kazanır; genel bir subnet kuralınız varsa, spesifik IP kuralını onun üstüne taşıyın.

Senaryo 2: Misafir ağına adil paylaşım (PCQ)

Misafir ağının tamamına 30 Mbps ayırıp bunu aktif kullanıcılara eşit bölmek:

/queue type add name=pcq-down kind=pcq pcq-classifier=dst-address pcq-rate=0
/queue type add name=pcq-up kind=pcq pcq-classifier=src-address pcq-rate=0

/queue simple add name=misafir-adil target=192.168.20.0/24 \
  max-limit=30M/10M queue=pcq-up/pcq-down comment="misafir adil paylasim"

pcq-rate=0: havuz aktif kullanıcı sayısına eşit bölünür (3 kullanıcı varsa ~10’ar Mbps). Kullanıcı başına tavan da istiyorsanız pcq-rate=10M gibi sabitleyin. Sınıflandırıcı mantığı: indirmede kullanıcıyı dst-address, yüklemede src-address ayırt eder.

Senaryo 3: VoIP önceliklendirme (mangle + Queue Tree)

Görüşme kalitesi, hattın doluluğuna kurban olmasın. Önce trafiği işaretleyin:

/ip firewall mangle
add chain=forward dscp=46 action=mark-connection \
  new-connection-mark=voip-conn passthrough=yes comment="VoIP (EF) tespiti"
add chain=forward connection-mark=voip-conn action=mark-packet \
  new-packet-mark=voip passthrough=no
add chain=forward action=mark-packet new-packet-mark=diger passthrough=no

Sonra WAN yönünde hiyerarşi kurun (toplamı hattın gerçek kapasitesinin ~%95’ine sabitlemek, kuyruğun ISS modeminde değil sizde oluşmasını sağlar):

/queue tree
add name=wan-toplam parent=ether1 max-limit=19M
add name=voip parent=wan-toplam packet-mark=voip priority=1 limit-at=2M max-limit=5M
add name=diger parent=wan-toplam packet-mark=diger priority=8 max-limit=19M

limit-at garanti bant, priority yarış anında kimin önce geçeceğidir (1 en yüksek). Aynı yapı istenirse indirme yönü için de kurulur.

Simple Queue ve Queue Tree karşılaştırması

	Simple Queue	Queue Tree
Kurulum	Tek kural, hedef IP/subnet	Mangle işaretleme + ağaç, iki katman
Yön	Çift yön tek kuralda	Yön başına ayrı yapı
Kullanım	Kullanıcı/IP limiti, adil paylaşım (PCQ ile)	Trafik tipi önceliklendirme, hiyerarşik dağıtım
İşlenme	Sıralı, ilk eşleşen kazanır	Paket işaretine göre
Tipik senaryo	Ofis/misafir hız limiti	VoIP/video önceliği, servis bazlı SLA

Burst: algılanan hızı ucuza artırmak

/queue simple add name=ofis target=192.168.10.0/24 \
  max-limit=50M/15M burst-limit=80M/20M burst-threshold=40M/12M burst-time=16s/16s

Mantık: son burst-time penceresindeki ortalama trafik burst-threshold altındaysa kullanıcı burst-limite çıkabilir; ortalama eşiği geçince max-limite iner. Web gezinmesi gibi kesikli trafikte sayfalar burst hızıyla açılır, sürekli indirme ise limitte kalır. Eşiği limitin %70-80’i civarında tutmak dengeli sonuç verir.

Doğrulama

• /queue simple print stats ve /queue tree print stats: sayaçlar akıyor mu, drop var mı?
• Torch (/tool torch): hangi IP/port hattı gerçekte dolduruyor; queue planınız gerçek trafikle örtüşüyor mu?
• Görüşme sırasında hattı bilinçli doldurup (hız testi) VoIP kalitesinin bozulmadığını teyit edin; önceliklendirmenin gerçek testi budur.

Sınırlar

Queue yalnız sizin router’ınızdan geçen trafiği yönetir: indirme yönünde kuyruk ISS tarafında oluşursa (hat fiziksel olarak doluysa) sihir yoktur; bu yüzden toplam limitleri hat kapasitesinin biraz altına sabitliyoruz. Çok lokasyonlu yapılarda ve ISP ölçeğinde queue mimarisi (PPPoE profil entegrasyonu, adres listesi bazlı sınıflar) ayrı bir tasarım işidir; MikroTik Destek & Kurulum hizmetimiz kapsamında kuruyoruz. Ağınızın genel kurgusu için MikroTik nedir rehberine, kural sıralaması mantığı için firewall yazımıza bakabilirsiniz.